دلالت بر آزادى عقيده دارد ، و اينكه مردم در انتخاب دين آزادند ( لا إِكْراه فِي الدِّينِ ) « 1 » ، حرف صحيحى نيست براى اينكه زمينه سخن در آيه شريفه همانطور كه توجه فرموديد زمينه ديگرى است . و اگر در جمله : * ( « بَصِيرٌ بِالْعِبادِ » ) * عبوديت را عنوان كرد و نفرمود : « بصير بهم - خدا به ايشان بينا است » و يا « بصير بالناس - خدا به مردم بينا است » و يا عبارتى نظير اينها براى اين بود كه اشاره كند به اينكه حكمش در مردم نافذ و گذرا است براى اينكه مردم هر چه باشند بندگان او و تربيت شده او هستند چه خودشان قبول داشته و تسليم باشند و چه نباشند . * ( « إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّه . . . » ) * كلام در اين آيه هر چند سياقى جديد و ابتدايى دارد و ليكن در عين حال خالى از اشاره ، و بلكه خالى از بيان تهديد آخر آيه قبلى نيست ، چون مضمونش با وضع اهل كتاب و مخصوصا يهوديان منطبق است . دو جمله « يكفرون » ، و « يقتلون » استمرار را مىرساند و دلالت دارد بر اينكه كفر به آيات خدا آن هم كفر بعد از بيان و به انگيزه بغى و نيز كشتن انبيا كه معلوم است كشتنى است بدون حق و همچنين كشتن آنهايى كه به سوى عدل و قسط دعوت نموده ، از ظلم نهى مىكنند عادت هميشگى ايشان است هم چنان كه تاريخ زندگى يهود از به دو پيدايش سرشار از اين جنايات است مىبينيم كه گروه بسيارى از انبيا و عابدان بنى اسرائيل كه ايشان را امر به معروف و نهى از منكر مىكردند به دست خود آنان كشته شدند و همچنين نصارا كه آنها هم كم و بيش اين راه را رفتند . و جمله : * ( « فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » ) * تصريح به شمول غضب الهى و تهديد به نزول عذاب است ، و منظور از آن تنها عذاب آخرت نيست ، به دليل اينكه دنبالش مىفرمايد : * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ . . . » ) * پس در آيه مورد بحث ، هم به عذاب آخرت تهديد شده‌اند و هم به عذاب دنيا ، عذاب آخرتشان عذاب آتش ، و دنيائيشان كشته شدن و آواره گشتن و از بين رفتن اموال و جانهايشان بود ، و نيز عذاب ديگرشان اين بود كه خدا دشمنى را در بين آنان تا روز قيامت قرار داد ، كه خداى تعالى در كتاب عزيزش همه اينها را ذكر كرده . و اينكه فرمود : * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ ، وَما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ » ) *

--> ( 1 ) سوره بقره آيه 256 .